سوله انبار چیست؟
راهنمای طراحی و ساخت انبار صنعتی
سوله انبار چیست؟
سوله انبار سازهای صنعتی با فضای سرپوشیده است که برای نگهداری ایمن و سازمانیافته مواد اولیه، کالا، محصولات نهایی، ماشینآلات یا تجهیزات طراحی میشود.
برخلاف تصور رایج، ساخت انبار فقط به ایجاد یک فضای سرپوشیده محدود نیست؛ نوع کالا، روش چیدمان، وزن قفسهها، تردد لیفتراک، کنترل دما، ایمنی حریق و مسیر بارگیری همگی باید در طراحی لحاظ شوند.
یک انبار نامناسب میتواند باعث آسیب به کالا، کاهش ظرفیت ذخیرهسازی، افزایش زمان جابهجایی، خرابی کف و حتی خطر آتشسوزی شود. در این مقاله، انواع سوله انبار، عوامل مؤثر بر طراحی، الزامات سازهای و اجرایی و چکلیست انتخاب انبار صنعتی را بررسی میکنیم.
توجه: طراحی نهایی سوله، فونداسیون، کف، حریق، تأسیسات و مسیرهای خروج باید براساس کاربری واقعی، مشخصات کالا، نقشههای مصوب و مقررات معتبر انجام شود.
هدف طراحی انبار فقط افزایش مساحت نیست؛ بلکه باید میان این عوامل تعادل ایجاد شود:
- ظرفیت ذخیرهسازی.
- سرعت ورود و خروج کالا.
- ایمنی کارکنان.
- دسترسی لیفتراک.
- حفاظت در برابر رطوبت و دما.
- تحمل بار قفسه و کف.
- ایمنی حریق.
- امکان توسعه.
- هزینه ساخت و نگهداری.
نوع انبار مستقیماً بر مشخصات ساختمان اثر میگذارد. انبار مواد غذایی، سردخانه، انبار مواد شیمیایی، انبار قطعات خودرو و انبار محصولات فلزی نیازهای یکسانی ندارند.
انواع سوله انبار
1.انبار عمومی
برای کالاهایی با شرایط نگهداری معمولی طراحی میشود و معمولاً به کنترل دمای ویژه نیاز ندارد.
2. انبار مواد اولیه
در کارخانهها برای ذخیره ورق، فولاد، مواد بستهبندی، قطعات یا مواد خام استفاده میشود. وزن کالا و روش تخلیه در این نوع انبار اهمیت زیادی دارد .
3. انبار محصول نهایی
باید با برنامه تولید، بستهبندی، بارگیری و ارسال هماهنگ باشد. گاهی نیاز به فضای تفکیک محصول، کنترل کیفیت و آمادهسازی سفارش دارد.
4. انبار قفسهای
در این نوع انبار، ارتفاع مفید و ظرفیت کف برای قفسهها اهمیت دارد. مسیر راهروها، شعاع گردش و ارتفاع بالابری لیفتراک باید از ابتدا مشخص شود.
5. سردخانه
سردخانه به عایق پیوسته، کنترل بخار، کف مقاوم، درهای عایق، تجهیزات سرمایش و مدیریت میعان نیاز دارد.
6. انبار مواد شیمیایی
مقاومت پوشش و کف در برابر مواد، تهویه، جداسازی، کنترل نشت و ایمنی حریق از موضوعات اصلی هستند.
7. انبار مواد قابلاشتعال
نوع کالا و بار حریق باید مبنای طراحی اعلام، اطفا، خروج اضطراری، جداسازی و تهویه قرار گیرد.
8. انبار روباز یا نیمهباز
برای کالاهایی که به حفاظت کامل حرارتی نیاز ندارند، ممکن است سازه نیمهباز یا سایهبان صنعتی کافی باشد؛ اما حفاظت در برابر باد، باران و سرقت باید بررسی شود.
تفاوت سوله انبار با سوله کارخانه
معیار | سوله انبار | سوله کارخانه |
هدف اصلی | ذخیرهسازی و برداشت کالا | تولید و فرآوری |
بار غالب | کالا، قفسه و لیفتراک | تجهیزات، ماشینآلات و جرثقیل |
کف | بار چرخ و قفسه | بار تجهیزات، ارتعاش و مواد |
تأسیسات | معمولاً سادهتر | برق صنعتی، تهویه و خطوط فرآیند |
چیدمان | قفسه، راهرو و محل برداشت | ایستگاه تولید و مسیر مواد |
جرثقیل | بسته به کالا | در بسیاری از صنایع محتمل |
حریق | تابع نوع کالا | تابع فرآیند و مواد |
توسعه | افزایش ظرفیت ذخیرهسازی | افزایش ظرفیت تولید |
طراحی سوله انبار از کجا شروع میشود؟
طراحی باید با پاسخ به پرسشهای عملیاتی آغاز شود.
مشخصات کالا
- نوع کالا
- وزن هر واحد
- ابعاد بستهبندی
- حساسیت به دما
- حساسیت به رطوبت
- خطر اشتعال
- خطر نشت یا خوردگی
- ارزش و حساسیت کالا
- روش بستهبندی
- مدت ماندگاری
روش ذخیرهسازی
- چیدمان روی کف
- قفسه پالت
- قفسه بازویی
- قفسه بلند
- انبار خودکار
- سیلو یا مخزن
- ذخیره قطعات فلزی
- انبار مواد فلهای
اطلاعات جابهجایی
- نوع لیفتراک
- ظرفیت لیفتراک
- ارتفاع بالابری
- عرض راهرو
- شعاع گردش
- تعداد تردد
- نوع پالت
- محل تخلیه و بارگیری
ابعاد مناسب سوله انبار
دهانه
دهانه باید با چیدمان قفسه، مسیر حرکت و محل ستونها هماهنگ شود. وجود ستون در مسیر راهرو یا کنار محل بارگیری میتواند ظرفیت واقعی انبار را کاهش دهد.
ارتفاع مفید
ارتفاع بیشتر میتواند ظرفیت ذخیرهسازی عمودی را افزایش دهد، اما هزینه اسکلت، پوشش، قفسه، تجهیزات بالابری و ایمنی را نیز بالا میبرد.
ارتفاع باید با ارتفاع قفسه، ارتفاع لیفتراک، سیستم اعلام و اطفا، فاصله ایمن تا سقف، روشنایی، تهویه و تعمیرات هماهنگ باشد.
طول سوله
طول باید با تعداد ردیفهای قفسه، محلهای بارگیری، مسیر حرکت و برنامه توسعه هماهنگ باشد.
فاصله قابها
فاصله قابها بر وزن اسکلت، سیستم لاپه، پوشش و محل قرارگیری قفسهها اثر دارد. بهینهسازی باید با نقشه چیدمان انبار همزمان انجام شود.
طراحی کف سوله انبار
کف یکی از مهمترین اجزای انبار است؛ زیرا تمام بار کالا، قفسه و چرخ تجهیزات را تحمل میکند.
بارهای کف
- بار گسترده کالا
- بار پایه قفسه
- بار چرخ لیفتراک
- بار ضربه
- بار متمرکز تجهیزات
- بار ناشی از پالت
- اثر ارتعاش
کنترلهای کف
- ظرفیت باربری بستر
- ضخامت دال
- بتن و آرماتور
- درزهای اجرایی
- ترکخوردگی
- تراز و صافی
- مقاومت سایشی
- مقاومت شیمیایی
- زهکشی
- پوشش نهایی
صافی و تراز کف
در انبارهای قفسهبلند، ناصافی کف میتواند باعث ناپایداری قفسه و محدودیت سرعت لیفتراک شود. بنابراین کف باید بر اساس نوع قفسه و تجهیزات جابهجایی کنترل شود، نه فقط بر اساس ضخامت بتن.
قفسهبندی و اثر آن بر سازه
قفسهها ممکن است بارهای قابلتوجهی به کف وارد کنند. محل پایهها، فاصله پایهها، بار هر طبقه و ارتفاع قفسه باید پیش از طراحی کف مشخص شود.
نکات مهم
- بار قفسه باید از سازنده دریافت شود.
- محل پایهها در پلان کف مشخص شود.
- برخورد لیفتراک با قفسه پیشبینی شود.
- مهاربندی قفسه بررسی شود.
- فاصله قفسه از دیوار و ستون رعایت شود.
- مسیرهای خروج مسدود نشوند.
- سیستم اطفای حریق با ارتفاع قفسه هماهنگ باشد.
قفسه انبار بخشی از سیستم عملیاتی است، اما الزاماً بخشی از اسکلت سوله نیست. اتصال قفسه به سازه یا سقف باید فقط با تأیید فنی انجام شود.
بارگذاری سوله انبار
مبحث ششم مقررات ملی ساختمان با عنوان «بارهای وارد بر ساختمان»، مرجع رسمی تعیین بارهای لازم برای طراحی ساختمان است و نسخه ویرایش چهارم سال ۱۳۹۸ آن در صفحه دانلود دفتر مقررات ملی معرفی شده است.
بار مرده
شامل وزن اسکلت، پوشش، عایق، لاپه، آبرو، تأسیسات ثابت و اجزای دائمی است.
بار زنده سقف
بارهای تعمیر، دسترسی و نگهداری سقف باید مطابق مقررات تعیین شوند. انبارکردن کالا روی سقف بدون طراحی برای این کار مجاز نیست.
بار برف و باد
شکل سقف، اقلیم، ارتفاع منطقه و ساختمانهای اطراف بر بار برف و باد اثر دارند. مکش باد برای پوشش، پیچ، لاپه و اتصالات اهمیت دارد.
بار قفسه و کالا
بار قفسه عمدتاً به کف منتقل میشود، اما ارتفاع و آرایش قفسه میتواند بر تهویه، حریق و مسیر حرکت اثر بگذارد.
بار جرثقیل یا تجهیزات
در انبارهای فلز، قطعات سنگین یا تجهیزات صنعتی، جرثقیل سقفی، جرثقیل دروازهای یا تجهیزات خاص ممکن است لازم باشد. در این صورت سازه باید از ابتدا برای آن طراحی شود.
سوله انبار جرثقیلدار
در برخی انبارها مانند انبار فولاد، قطعات بتنی، ماشینآلات یا قالبها، جابهجایی با جرثقیل ضروری است.
اطلاعات مورد نیاز
- ظرفیت جرثقیل
- نوع جرثقیل
- دهانه پل
- طول مسیر
- ارتفاع قلاب
- تعداد سیکل کاری
- وزن قطعات
- سرعت حرکت
- نیروهای ترمز و ضربه
اجزای نیازمند طراحی
- ستون
- کنسول
- تیر مسیر
- ریل
- مهاربندی طولی
- اتصالها
- فونداسیون
- کف و محل بارگذاری
اگر احتمال نصب جرثقیل در آینده وجود دارد، باید از ابتدا در طراحی سوله انبار لحاظ شود.
فونداسیون سوله انبار
فونداسیون بر اساس وزن اسکلت، واکنشهای قاب، باد، زلزله، خاک و تجهیزات طراحی میشود.
مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان به «پی و پیسازی» میپردازد و موضوعاتی مانند شناسایی ژئوتکنیکی زمین، آزمونهای خاک و طراحی پی را پوشش میدهد.
عوامل مؤثر
- ظرفیت باربری خاک
- نشست
- سطح آب زیرزمینی
- وزن قفسهها و کالا
- نیروهای جرثقیل
- نیروی کششی ناشی از باد
- اختلاف تراز
- خاک دستی
- شرایط خوردگی
نکته اجرایی
کف صنعتی و فونداسیون قاب اصلی دو بخش متفاوتاند. ممکن است کف برای بار قفسه طراحی شود، اما واکنش ستونها به پیهای مستقل منتقل شود. این دو سیستم باید درزها و جزئیات اجرایی هماهنگ داشته باشند.
پوشش سقف و دیوار انبار
انبار معمولی
برای انبار عمومی، پوشش باید آببندی، دوام و عایق حرارتی مناسب داشته باشد.
انبار حساس به دما
در انبار مواد غذایی، دارویی یا محصولات حساس، پیوستگی عایق و کنترل میعان اهمیت بیشتری دارد.
انبار مرطوب یا خورنده
پوشش و اتصالات باید در برابر رطوبت، بخار و مواد خورنده مقاوم باشند. آبروها و لبههای پوشش باید دسترسی مناسب برای بازرسی داشته باشند.
نورگیر
نورگیر سقفی میتواند مصرف برق روشنایی را کاهش دهد، اما اثر آن بر حریق، گرمایش، تابش و نگهداری باید بررسی شود.
کنترل دما و رطوبت
عایق حرارتی
عایق باید بر اساس دمای داخل، اقلیم، هزینه انرژی و کاربری انتخاب شود.
کنترل میعان
میعان زمانی رخ میدهد که سطح داخلی پوشش از دمای شبنم پایینتر باشد. برای کاهش آن:
- آببندی شوند.
- نفوذ بخار کنترل شود.
- تهویه مناسب تأمین شود.
- پل حرارتی کاهش یابد.
- نقاط سرد شناسایی شوند.
تهویه
تهویه در انبار برای کنترل رطوبت، گرما، دود و آلایندهها اهمیت دارد. نوع تهویه به کالا و فرآیند جابهجایی وابسته است.
ایمنی حریق در سوله انبار
مبحث سوم مقررات ملی ساختمان به حفاظت ساختمانها در برابر حریق اختصاص دارد و دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان ویرایش سوم سال ۱۳۹۵ و اصلاحیه آن را معرفی کرده است.
عوامل تعیینکننده
- نوع کالا
- مقدار کالا
- نحوه چیدمان
- ارتفاع قفسه
- بستهبندی
- سطح بار حریق
- فاصله از ساختمان مجاور
- تعداد کارکنان
- مسیر خروج
- دسترسی آتشنشانی
اجزای ایمنی حریق
- اعلام حریق
- اطفای حریق
- کپسولها
- شبکه آب آتشنشانی
- اسپرینکلر، در صورت نیاز
- خروجیهای اضطراری
- تابلوهای راهنما
- روشنایی اضطراری
- تخلیه دود
- تفکیک کالاهای خطرناک
نکته مهم
ارتفاع قفسه و فاصله کالا تا سقف میتواند بر عملکرد سیستم اطفا اثر بگذارد. بنابراین، چیدمان انبار باید با طرح حریق هماهنگ باشد.
طراحی مسیرهای ورود و خروج
درهای بارگیری
ابعاد در باید با کامیون، پالت، لیفتراک و نوع بار هماهنگ شود.
سکوی بارگیری
سکو باید برای اختلاف تراز، بار چرخ، ایمنی کارکنان و تخلیه آب طراحی شود.
راهروهای داخلی
عرض راهرو به نوع لیفتراک، نحوه چرخش، طول بار و روش برداشت بستگی دارد.
مسیر عابر
مسیر عابر باید تا حد امکان از مسیر لیفتراک جدا شود و علائم، حفاظ و روشنایی مناسب داشته باشد.
خروج اضطراری
مسیرهای خروج نباید با قفسه یا کالا مسدود شوند. تعداد و ابعاد خروجیها باید بر اساس کاربری، تعداد افراد و الزامات حریق تعیین شود.
تأسیسات سوله انبار
برق و روشنایی
مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان به طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمانها اختصاص دارد.
در انبار باید به این موارد توجه شود:
- روشنایی بین قفسهها
- روشنایی اضطراری
- برق شارژر لیفتراک
- تابلوهای برق
- سیستم ارت
- حفاظت کابلها
- عدم برخورد تجهیزات با قفسه
- کنترل دمای تابلوها
تأسیسات مکانیکی
مبحث چهاردهم مقررات ملی ساختمان به تأسیسات مکانیکی مربوط است و برای تهویه، گرمایش، سرمایش، تخلیه هوا و برخی تجهیزات مکانیکی کاربرد دارد.
سیستم مدیریت انبار
در انبارهای بزرگ، محل تجهیزات شبکه، دوربین، کنترل تردد، بارکدخوان، سیستم مدیریت کالا و اتاق کنترل باید در طراحی معماری و برق لحاظ شود.
انواع سیستم سازهای برای سوله انبار
تیرورقی
مناسب برای انبارهایی با دهانه متنوع، ارتفاع زیاد، جرثقیل یا بازشوهای بزرگ.
خرپایی
در برخی دهانههای بزرگ قابل بررسی است، اما عمق خرپا، تعداد اتصالات و عبور تأسیسات باید مدیریت شود.
UBM
برای انبارهای ساده و بدون جرثقیل ممکن است گزینهای سریع باشد، اما قوس، بازشو، عایقکاری و توسعه آینده محدودیت ایجاد میکنند.
سازه سبک یا قابهای خاص
برای انبار موقت، نیمهباز یا کمبار میتوان سیستمهای دیگر را بررسی کرد؛ انتخاب نهایی به بار و مقررات وابسته است.
مراحل ساخت سوله انبار
۱. تعیین مشخصات کالا
وزن، حجم، دما، رطوبت، خطر حریق و روش ذخیرهسازی مشخص میشود.
۲. طراحی چیدمان
قفسهها، راهروها، محل برداشت، بارگیری و مسیر لیفتراک طراحی میشوند.
۳. مطالعات زمین
نقشهبرداری و ژئوتکنیک انجام میشود.
۴. طراحی معماری و سازه
ابعاد، ارتفاع، درها، سیستم قاب، بارها و فونداسیون تعیین میشوند.
۵. طراحی کف صنعتی
بار قفسه و چرخ تجهیزات در نظر گرفته میشود.
۶. طراحی حریق و تأسیسات
اعلام، اطفا، تهویه، برق و خروج اضطراری هماهنگ میشوند.
۷. اخذ مجوز
مجوزهای لازم از مراجع مربوط پیگیری میشوند.
۸. ساخت اسکلت
قطعات در کارخانه ساخته و کنترل میشوند.
۹. اجرای فونداسیون و کف
پی، بولت، کف، درزها و محوطه اجرا میشوند.
۱۰. نصب و پوشش
اسکلت، پوشش، عایق، آبرو و فلاشینگ نصب میشوند.
۱۱. نصب قفسه و تجهیزات
قفسهها، روشنایی، سیستم حریق و تجهیزات جابهجایی نصب میشوند.
۱۲. تست و تحویل
آببندی، کف، درها، برق، اطفا و مسیرهای خروج بررسی میشوند.
هزینه ساخت سوله انبار
هزینه انبار به مشخصات عملیاتی وابسته است، نه فقط مساحت.
بخشهای هزینه
- طراحی و مجوز
- خاکبرداری و آمادهسازی
- فونداسیون
- اسکلت
- پوشش و عایق
- کف صنعتی
- قفسه
- درها و سکوی بارگیری
- برق و روشنایی
- تهویه
- اعلام و اطفا
- محوطهسازی
- لیفتراک و تجهیزات جابهجایی
عوامل افزایش هزینه
- قفسه بلند
- کف با صافی ویژه
- سردخانه
- کنترل رطوبت
- جرثقیل
- مواد خطرناک
- دهانه بزرگ
- خاک ضعیف
- مسیر حمل دشوار
- پوشش مقاوم شیمیایی
- سیستم خودکار انبار
برای مقایسه قیمتها باید مشخص شود آیا کف، قفسه، حریق، تأسیسات و بارگیری داخل قرارداد هستند یا جداگانه محاسبه میشوند.
اشتباهات رایج در طراحی سوله انبار
طراحی بر اساس مترمربع
دو انبار با مساحت برابر ممکن است به دلیل تفاوت قفسه، ارتفاع و کالا ظرفیت یکسانی نداشته باشند.
نادیدهگرفتن مسیر لیفتراک
راهروهای باریک یا ستونهای نامناسب بهرهوری انبار را کاهش میدهند.
کف نامتناسب
کف ضعیف یا ناصاف باعث ترک، نشست قفسه و کاهش ایمنی میشود.
بیتوجهی به حریق
چیدمان کالا باید با سیستم اطفا و مسیر خروج هماهنگ باشد.
نادیدهگرفتن میعان
قطرهریزی از سقف میتواند به کالا و بستهبندی آسیب بزند.
بارگذاری قفسه بدون کنترل
بار پایه قفسه باید برای کف و بستر بررسی شود.
حذف توسعه آینده
در صورت افزایش کالا یا قفسه، نبود فضای توسعه میتواند بهرهبرداری را مختل کند.
ایجاد بازشو پس از اجرا
برش اعضای سازه یا پوشش برای در جدید بدون بررسی مهندسی خطرناک است.
چکلیست انتخاب و طراحی سوله انبار
- نوع کالا مشخص شده است.
- وزن و ابعاد کالا ثبت شده است.
- روش ذخیرهسازی تعیین شده است.
- قفسه و بار پایه آن مشخص است.
- نوع لیفتراک انتخاب شده است.
- عرض راهروها بررسی شده است.
- بار کف تعیین شده است.
- ارتفاع مفید با قفسه هماهنگ است.
- جرثقیل فعلی یا آینده بررسی شده است.
- گزارش خاک تهیه شده است.
- پوشش با شرایط دما و رطوبت سازگار است.
- بار حریق مشخص شده است.
- مسیرهای خروج طراحی شدهاند.
- برق و روشنایی کافی است.
- تهویه مناسب وجود دارد.
- آبروها و فلاشینگها کنترل شدهاند.
- توسعه آینده بررسی شده است.
- مدارک فنی و نقشههای چونساخت دریافت میشوند.
جمعبندی
سوله انبار باید بر اساس ظرفیت و روش واقعی ذخیرهسازی طراحی شود. مساحت زیاد، بدون ارتفاع مناسب، کف مقاوم، مسیرهای درست و سیستم حریق، الزاماً انبار کارآمدی ایجاد نمیکند.
برای تصمیمگیری درست:
- کالا و شیوه نگهداری آن را مشخص کنید.
- چیدمان قفسه و مسیر لیفتراک را پیش از طراحی سازه تعیین کنید.
- بار کف و گزارش خاک را جدی بگیرید.
- ارتفاع مفید را با قفسه و تجهیزات هماهنگ کنید.
- در صورت نیاز، جرثقیل را از ابتدا وارد طراحی کنید.
- عایق، تهویه و کنترل میعان را متناسب با کالا انتخاب کنید.
- حریق و خروج اضطراری را پیش از اجرا طراحی کنید.
- هزینه کف، قفسه و تأسیسات را در کنار اسکلت محاسبه کنید.
- توسعه آینده و افزایش ظرفیت ذخیرهسازی را بررسی کنید.
در بخش مقرراتی، مبحث ششم برای بارگذاری، مبحث هفتم برای پی و پیسازی، مبحث دهم برای سازه فولادی، مبحث سوم برای حریق، مبحث سیزدهم برای تأسیسات برقی و مبحث چهاردهم برای تأسیسات مکانیکی، منابع رسمی مهم طراحی سوله انبار هستند.
سوالات متداول (FAQ)
سوله انبار ساختمان صنعتی سرپوشیدهای است که برای نگهداری کالا، مواد اولیه، محصولات یا تجهیزات طراحی میشود.
ارتفاع به نوع قفسه، لیفتراک، سیستم اطفا، کالا و فضای تعمیر بستگی دارد و عدد ثابتی برای همه انبارها ندارد.
بله. کف انبار بیشتر برای بار قفسه، کالا و لیفتراک طراحی میشود، در حالی که کف کارخانه ممکن است بار تجهیزات، ارتعاش و مواد شیمیایی را نیز تحمل کند.
بله، اگر سازه، ستونها، تیر مسیر، اتصالات و فونداسیون از ابتدا برای آن طراحی شده باشند.
نوع سیستم به نوع و مقدار کالا، بار حریق، ارتفاع چیدمان و الزامات مرجع آتشنشانی بستگی دارد. تصمیم نهایی باید توسط متخصص حریق و مرجع ذیصلاح تأیید شود.
با درنظرگرفتن طراحی، فونداسیون، اسکلت، پوشش، کف، قفسه، درها، بارگیری، برق، تهویه و حریق.
هماهنگی میان نوع کالا، چیدمان، مسیر لیفتراک، ظرفیت کف، ارتفاع مفید و ایمنی حریق از مهمترین عوامل است.
منابع و مراجع علمی معتبر (References)
- دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان، مبحث ششم مقررات ملی ساختمان، «بارهای وارد بر ساختمان»، ویرایش چهارم ۱۳۹۸.
- دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان، مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان، «پی و پیسازی».
- دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان، مبحث دهم مقررات ملی ساختمان، «طرح و اجرای ساختمانهای فولادی»، ویرایش پنجم ۱۴۰۱.
- دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان، مبحث سوم مقررات ملی ساختمان، «حفاظت ساختمانها در برابر حریق»، ویرایش سوم ۱۳۹۵ و اصلاحیه آن.
- دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان، مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان، «طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمانها».
- دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان، مبحث چهاردهم مقررات ملی ساختمان، «تأسیسات مکانیکی»، ویرایش سوم ۱۳۹۶.
- دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان، مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، «الزامات عمومی ساختمان»، ویرایش ۱۳۹۶.
- دفتر مقررات ملی و کنترل ساختمان، مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان، «صرفهجویی در مصرف انرژی»، نسخههای معرفیشده در پایگاه رسمی.